Waar externalisering van asiel amper vijf jaar geleden onmogelijk, onbespreekbaar en
onaanvaardbaar was, is dat vandaag een doodgewoon onderdeel van beleid geworden: op Europees
vlak en ook in Nederland. Het prestigieuze Instituut Clingendael bracht er deze week een
wetenschappelijk rapport over uit.
In dat rapport, in opdracht van het ministerie van Asiel en Migratie toen PVV minister Marjolein
Faber daar nog de scepter zwaaide, worden vijf mogelijkheden bekeken: van het outsourcen van de
asielprocedure op veilige plekken, screening, ontschepingsplatforms, de hele asielopvang tot
terugkeerhubs, met één gemene deler: als het maar buiten Europa is.
Want, zo citeert Clingendael het politieke discours in Nederland, Europa kan de instroom van
asielzoekers niet meer aan, is niet in staat om afgewezen asielzoekers terug te sturen en migratie is
een businessmodel geworden van mensensmokkelaars.
Retoriek
Dat is een vaak herhaalde retoriek, maar dat maakt het daarom nog niet waar. Integendeel. Zowel
Europees als in Nederland daalt het aantal asielaanvragen al jaren, en is vorig jaar nog niet zo laag
geweest sinds het begin van deze eeuw. Dat mensensmokkelaars veel geld verdienen aan migratie is
een feit, maar dat is juist een gevolg van het rigide Europese grens- en visumbeleid. Daardoor is het
voor mensen van buiten Europa bijna onmogelijk legaal te komen, waar mensensmokkelaars gretig
van de mazen van de grenzen gebruik maken. Als er veilige migratie-routes zouden zijn, waren er
geen mensensmokkelaars nodig.
Tot zover niets nieuws. Wat wel schokkend nieuws is, is dat externalisatie de nieuwe vorm van
kolonialisme is. Met miljarden euro’s belastinggeld sluiten de Europese Unie en ook Nederland deals
met landen in met name Afrika met geen ander doel om internationale verplichtingen en mondiale
solidariteit af te kopen.
Kraaltjes en spiegeltjes
Er is in essentie geen verschil met de kolonialen van weleer die met kralen, spiegeltjes, buskruit en
alcohol Afrikaanse heersers afdwongen hun land en koninkrijken af te staan. Wie geld heeft, bepaalt
de regels, dat gold voor toen en dat geldt voor nu. Landen in het Zuiden, de meeste behoren tot de
armste van de wereld, worden misbruikt om een falend migratiebeleid van het rijke Westen op te
lossen. Zij moeten, in ruil voor geld, asielzoekers opvangen, wat ook nog eens cynisch is: 70 procent
van alle vluchtelingen wereldwijd verblijft al in die landen.
Waar dat toe leidt, laat de casus Uganda zien, een land waarmee Nederland een deal heeft gesloten
om afgewezen asielzoekers op te vangen. Uganda figureert al jaren in de wereldtop 5 van landen die
de meeste vluchtelingen opvangen: 1,9 miljoen. Nederland huisvest 260.000 vluchtelingen, waarvan
de helft Oekraïners, en toch vindt de Nederlandse politiek dat Uganda plek heeft voor nog meer
asielzoekers, afgewezen ditmaal. Maar er is meer: Uganda heeft een slechte staat op het gebied van
mensenrechten, LHBTQ’ers riskeren de doodstraf. Ook dat was voor Nederland geen probleem. Pas
toen recente presidentsverkiezingen op een bloedbad uitliepen, werd de deal “on hold” gezet.
Hoe kwetsbaar zo’n deal is, merkte Nederland toen pas. Want er is geen alternatief voor Uganda,
daar is niet over nagedacht, zo merken ook de onderzoekers van Clingendael op. Hier wringt zich dat
externalisatie is bedacht vanuit een eurocentrische en dus beperkte blik op de wereld, met in de kern
het koloniale idee dat onze veronderstelde, maar vooral zelf gecreëerde opvangproblemen van asiel
elders moeten en kunnen worden opgelost, als er maar voor betaald wordt.
Mensenrechten
De praktijk is echter dat veel landen in het Zuiden niet voldoen aan de mensenrechten en bestuur die Europa aan zichzelf stelt. Ze hebben vaak dictatoriale
bestuurders en maling aan mensenrechten. Totnogtoe was dat voor de Europese Unie geen
probleem, zie de deals met Tunesië en Egypte die beide migranten de woestijn in sturen. Maar
dictators chanteren het Westen, als er niet meer betaald wordt dan afgesproken: Turkije is daarvan
een voorbeeld, waar president Erdogan migranten de grens naar Europa over zette, toen hij zijn zin
niet kreeg.
En dan is er tot slot de harde ironische werkelijkheid dat al die miljarden euro’s niet gaan naar de
werkelijke opvang in de regio. Het rijke Westen heeft snoeihard bezuinigd in humanitaire- en
ontwikkelingssamenwerking. De wereldvluchtelingenorganisatie UNHCR heeft sinds vorig jaar slechts
éénderde van de middelen die ze nodig heeft voor vluchtelingenopvang.
Ook dat is een koloniale erfenis, want het zijn de landen in het Zuiden die de gevolgen van die
enorme financiële tekorten in de opvang ondervinden.
