De waarheid over asiel vertellen blijft een moeilijke, schijnbaar onmogelijke opgave voor politici. Vorige week bezochten VVD Kamerlid #UlysseEilian en CDA collega #JeltjeStraatman Italië. Niet toevallig nadat verschillende rechters in Nederland de terugkeer van asielzoekers naar Italië had verboden, omdat z daar onder belabberde omstandigheden worden opgevangen.
Ellian en Straatman constateerden met eigen ogen het tegendeel, zo oreerden ze in de daarvoor geëigende platforms – ieder zijn eigen talkshow – bij terugkeer. De instroom van asielzoekers zou in Italië zelfs de helft lager liggen dan in Nederland. “Dat is echt tamelijk bizar. Wij grenzen niet aan de Middellandse Zee, wij liggen niet tegenover Afrika”, aldus Ellian. En ook Straatman voegde daaraan toe “Ër staan zelfs opvangplekken leeg omdat de instroom in Italië echt significant lager is dan in Nederland.”
Heel opmerkelijk.
Klopt niets van
Er klopt dan ook geen hout van de becijfering van het Kamerduo, rekende dagblad #Trouw uit. Integendeel, de instroom van asielzoekers ligt 2.5 keer hoger in Italië dan in Nederland. Precies om de reden die Ellian = zoon van een Afghaanse vluchteling – al aangaf: Italië ligt aan de buitengrens van Europa en heeft daarom al decennia aanzienlijk meer asielzoekers. Die Nederland, ondanks Europese verplichtingen, weigert mede op te nemen.
Al is de leugen nog zo snel… Straatman gaf het ruiterlijk toe, Ellian draaide in bochtjes om de waarheid heen, die daarmee nog niet veranderde.
Wat werkelijk pijn doet in deze onverkwikkelijke affaire is dat de uitspraak van rechters in twijfel wordt getrokken. En als dat dan met een leugen moet, of een pijnlijk gebrek aan kennis van de Italiaanse taal, dan moet dat maar. Zo hakken volksvertegenwoordigers in op de fundamenten van de rechtsstaat, terwijl juist van hen verwacht mag worden dat ze die eerbiedigen. Hebben ze beloofd in de ambtseed toen ze Kamerlid werden.
Hoe belangrijk rechters zijn, blijkt deze week uit en ander feit. Rechters verlenen steeds vaker asielvergunningen. Voorheen was dat voorbehouden aan de IND en de rechter toetste slechts of het IND besluit correct was genomen. Zo niet, dan moest de IND haar huiswerk overdoen, luidde het enige oordeel van de rechters. Maar uit een recente uitspraak van het Europese Hof van Justitie blijkt dat rechters wel degelijk zelf asielvergunningen mogen verlenen als de beslissing van de IND niet deugt.
Goed nieuws voor de rechtsstaat, omdat het bizar was dat een ambtelijke dienst besluit over de toekomst van mensen, zonder daar inhoudelijk verantwoording over te hoeven afleggen.
Zo ziet de IND dat natuurlijk niet zelf. Volgens de dienst, die de Raad van State om duidelijkheid (lees: hulp) heeft gevraagd, is zij beter in staat om asielaanvragen te beoordelen, omdat het over meer kennis en onderzoeksmiddelen beschikt dan een rechter. “Wij hebben een hele dag om iemand te horen, en de organisatie heeft experts in dienst om te adviseren over de situatie in landen, de echtheid van documenten en taalanalyses. Rechters zien de asielzoeker maar een uurtje op zitting, en hebben deze middelen niet.”
Als dat al zo zou zijn, is de vraag waarom 1 op de 3 (sic!) beroepszaken door de asielzoekers wordt gewonnen.
Politiek getint?
Maar de bezwaren tegen de ruimere bevoegdheden gaan verder. Zo zouden rechters met hun asielvergunningen eigenlijk politiek getinte besluiten nemen, zo klinkt het notabene uit de hoek van de wetenschap. “MarcelleReneman van de Universiteit Amsterdam. “Als ik kijk wat er laatst gebeurde, toen een rechter oordeelde dat asielzoekers niet meer naar Italië mogen worden overgedragen omdat de opvang daar niet goed is geregeld… Die kreeg de hele politiek over zich heen. Daar maak ik mij wel zorgen om.”
Een rechter moet wel gewoon zijn werk kunnen doen, aldus Reneman. “En als de rol van de rechter groter wordt, dan is er ook een gevaar dat de rechter wordt gezien als degene die een strenger asielbeleid in de weg staat.”
Is het niet de taak van de rechtelijke macht om te controleren of de politiek zich aan de wet houdt, en of in Nederland bedachte wetten wel voldoen aan internationale wetten en verdragen? In het huidige politieke klimaat waarin alles wat naar asiel ruikt al snel verdacht is en zwart gemaakt moet worden, zijn rechters bijna de laatste strohalm waaraan de vluchteling zich nog kan vastklampen. Om zijn vaak terechte recht te halen. Zie het aantal gewonnen beroepszaken: 1 op de 3…
En nee, het is niet aan de rechter om een strenger asielbeleid in de weg te staan. En het evenmin te faciliteren. De rechtelijke macht doet haar werk past goed als ze staat voor de rechtsstatelijkheid van wetgeving, ook of misschien wel juist bij het door en door gepolitiseerde asielbeleid. Waar, zie begin van dit artikel, de leugen domineert en soms gewoon regeert.
